Önemli Bilgiler » jrr tolkien

Kutlu Diyar’ın Beren’i: JRR Tolkien

asli — Tue, 19 Jan 2010 16:35:29 +0000

Özellikle Türkiye’deki büyük çoğunluğun ‘Yüzüklerin Efendisi’ üçlemesiyle tanıdığı ünlü İngiliz yazar John Ronald Reuel Tolkien, tüm dünyada yankı uyandıran bir seriyi ve aynı derecede önemli romanları, kısa öyküleri yazmakla kalmamış, dönemin edebiyat çemberine oldukça yabancı olan bir türü, bambaşka bir dünyayı da yaratmıştır. Oxford Üniversitesi’nde dilbilim profesörü olarak yaşamını sürdüren Tolkien, The Inklings adını verdikleri ve içinde C.S. Lewis’in de bulunduğu edebiyat grubundan savaşta geçirdiği döneme, ailesiyle olan ilişkilerinden hayata bakışına her şeyiyle, kristalleşmiş tüm bilinenleri kırmayı başarmıştır ve bu ‘değişim’ yolculuğuna da dille başlar. Bizim için onu tanımaksa belki biraz daha baştan, onun geldiği yerden başlamalıdır.
Tolkien’ın baba tarafı Sakson göçmenidir ancak yazarın doğumundan yüz elli yıl önce Anglikanlaştırılmışlardır. 1890’da daha iyi bir iş bulma umuduyla Güney Afrika’ya yerleşen babası bankacı Arthur Tolkien, burada İngiliz kökenli Mabel Suffield’la evlenir. John Ronald Reuel Tolkien da burada, Bloemfontein, Güney Afrika’da 3 Ocak 1892 tarihinde doğmuştur. Afrika’yla ilgili çok fazla anısı olmasa da o günleri yeterli ölçüde Tolkien’ın eserlerine yansımıştır. Örneğin büyük tüylü bir örümcekle yaşadığı karşılaşma, daha sonra Yüzüklerin Efendisi’nde She-Lob karakteriyle yer edinecektir. 15 Şubat 1896 tarihinde Arthur Reuel Tolkien ölünce Mabel, oğulları John ve Hilary’i de alarak İngiltere’ye döner.
1900 senesindeyse yazarın ve kardeşlerinin hayatlarını değiştiren bir şey yaşanır. Tolkien artık Roma Katolik Kilisesi’nin bir üyesidir ve bir Katolik olarak yetiştirilir. Elbette bu da bizim okuduğumuz Tolkien eserlerinde büyük etki yaratacak bir şeydir. Nitekim kısa öykülerinden Niggle’ın Yaprakları, Tolkien her ne kadar alegoriye karşı olduğunu söylese de, bir Araf inancını anlatıyor gibidir.
Bolluk içinde geçmeyen bir hayat sürdüren Tolkien ve ailesi 1904 senesinde anneleri Mabel Tolkien’ın şeker hastalığından vefat etmesiyle büyük bir darbe alır. Ancak kendilerini kiliseye kabul eden Peder Francis sayesinde maddi anlamda büyük zorluklara düşmeden yaşamlarına devam ederler. Sonraları onlara bakan kişiler de değişecektir.
Tolkien o yaşa kadar ciddi anlamda dilsel yetenekler gösterir. O dönem çok önemli görülen Latince ve Yunanca’yı iyi konuşabiliyordur ve diğer dillerde de oldukça başarılıdır. Sırf eğlence olsun diye kendi dilini yapmaya başlar. İlerideki başarısı büyük ölçüde buna dayanacaktır.
Yaşanılan tüm bu olayların üzerine genç Ronald açısından daha da kafa karıştırıcı bir şey yaşanmak üzeredir. Tolkien’ın kaldığı yatılı odalarda Edith Bratt isimli genç bir kadın yaşamaktadır. Tolkien 16’yken o 19 yaşındadır. Fakat iyi arkadaş olurlar ve sonunda bu ilişkileri daha da derinleşir. Fakat Peder Francis duruma müdahale eder ve en az üç sene boyunca, 21 yaşına gelene kadar Edith’le görüşmesini yasaklar. Ronald bu yasağa uyar ve Exeter College’a okumaya gider. Burada 1913 senesine kadar klasikler, eski İngilizce, Germanik diller (özellikle Gotik), Galce ve Fince alanlarında çalışır. Aldığı notlar doğrultusunda alanını klasiklerden İngiliz Dili ve Edebiyatı bölümüne çevirir. Bulduğu eski İngilizce çalışmalar, pek çok yapıtını etkileyecektir.
Bu sırada sevgilisi Edith de Katolik olur ve Warwick’e taşınır. İkili yakınlaştıkça dünya ülkeleri birbirine nefret duymaya başlar. Sonunda Ağustos 1914’te dünya savaşı patlak verir.
Çoğu insanın aksine Tolkien savaşla beraber hemen orduya yazılmaz. Oxford’a döner ve Haziran 1915’te diplomasını alır. Bu sırada şiir çalışmaları, dil üzerine yaptığı araştırmalar da sürmektedir (Yarattığı Quenya dili büyük ölçüde Fince’den etkilenmiştir). Ancak nihayetinde savaşa gitmek zorundadır ve Batı Cephesi’nde savaşa katılmadan önce 22 Mart 1916 tarihinde Edith’le evlenir. Birkaç ayını siperlerde geçirdikten sonra ‘siper humması’ olduğu söylenir ve İngiltere’ye geri yollanır. Hastanede ve onun ardından evinde geçirdiği dönemde, belki de yitirdiği tüm dostlarının anısına, hikâyelerini şekillendirmeye başlar. Bu hikâyeler, o yaşarken basılamamış olan Kayıp Öyküler’de yerini alır. Silmarillion’daki Elf ve Cücelerin öyküleri de burada ilk hâlini almaya başlar. Bunların yanı sıra kendi yaratısı olan diller ve dillere destan Lúthien’le Beren’in öyküsü de bu dönemde biçim kazanır. Beren’in Silmarillion’da Lúthien’i gördüğü sahne, Edith’le ormanda yaptıkları bir yürüyüş sonucu ortaya çıkar. Tolkien bu iki karakterini öyle benimsemiştir ki kendini Beren, eşi Edith’i de Lúthien olarak görmektedir. Bu dönemde ilk çocukları John Francis Reuel doğar.
Bir yandan sözlük çalışmaları içinde olan Tolkien, Leeds Üniversitesi’nde yardımcı profesörlük alanında başvuruda bulunur ve kabul edilir. Burada E.V. Gordon’la beraber Sir Gawain ve Yeşil Şövalye’nin (İngiliz yazını ve Arthur efsanelerinin en önemli örneklerinden biri) yeniden yazımını tamamlar ve Kayıp Öyküler’e devam ederken Elfçe dilini keşfeder. 1920 ve 24 senelerinde Tolkien’ın Michael Hilary Reuel ve Christopher Reuel isimli iki çocuğu dünyaya gelir. 1925 senesinde Oxford Üniversitesi Anglo-Sakson bölümünde açık olunca burada göreve getirilir.
Nadiren çıkardığı akademik çalışmaları oldukça etkili olmuştur. Ancak akademik anlamda çok da göze batan bir yaşamı olmamıştır. Keza özel yaşantısı da bundan çok farklı değildir. 1929 senesinde Tolkien’ın tek kız çocuğu Priscilla dünyaya gelir. Bununla da beraber Tolkien çocukları için bir şeyler yazmaya başlar. Noel Baba’nın ağzından onlara yazdığı mektuplar, daha sonra bir araya getirilip basılır. Fakat Tolkien için asıl dönüm noktalarından biri, Oxford Üniversitesinden arkadaşlarıyla kurduğu edebiyat topluluğu The Inkling’in oluşumudur. Bu topluluğun üyeleri arasında Messrs Coghill, Dyson, Owen Barfield, Charles Williams ve hepsinden öte C.S. Lewis bulunmaktadır. Lewis, Tolkien’ın en iyi arkadaşlarından biri olmuştur. Grup üyeleri sıklıkla bir araya gelir, konuşur, içer ve yapım aşamasındaki çalışmalarını birbirleriyle paylaşırlar.
Bu sırada Tolkien mitolojisini ve dillerini geliştirmeye devam etmektedir. Bir gün, sınav sonuçlarını okurken boş bir kâğıda Hobbit kitabının ilk cümlesini yazar. Sonra tam da Tolkien’ın yapacağı tarzda bir şey olduğu üzere o hobbitin kim olduğunu, nerede yaşadığını, neye benzediğini bulmaya çalışır. Bu araştırmasından bir hikâye doğar ve 1936 senesinde öykünün tamamlanmamış bir metni yayınevlerinden birine gönderilir. Tamamlanan öykü 1937 senesinde Hobbit adıyla basılır. Silmarillion’un beklenmeyen başarısızlığına rağmen Tolkien Yeni Hobbit’i yazmaya karar verir ve böylece Yüzüklerin Efendisi serisi başlar. Tam 16 senelik bir çalışma sonucu ortaya çıkan Yüzüklerin Efendisi, üç kitap hâlinde basılır. Görünen o ki hem yazar hem de yayınevleri, bu eseri fazlasıyla hafife almışlardır.
Yüzüklerin Efendisi kısa sürede halkın arasında yayılır. Kimileri olumlu (W.H. Auden ve C.S. Lewis) kimileri olumsuz (E. Wilson, E. Muir, P. Toynbee) eleştirilerde bulunur. Fakat kimse Yüzüklerin Efendisi’nin bir kült, insanların yeni ‘İncil’ adını verdikleri bir fenomen olmasını engelleyemez. Öyle ki insanlar Frodo’nun görevi tamamlayıp tamamlayamadığını öğrenmek için telefon açar, Balrogların kanatları hakkında soru sormak için mektuplar yollar. Sonunda Tolkien Edith’le birlikte Bournemouth’a taşınmak zorunda kalır. Fakat bu sırada yalnızca Tolkien değil, fantastik edebiyat alanı gelişmiştir ve kelimenin tam anlamıyla havalanıyordur. Tabii bu başka bir yerde, başka bir zaman anlatılması gereken bir öykü.
Yüzüklerin Efendisi’yle ortaya çıkan tüm karmaşaya rağmen Tolkien 1925 senesiyle ölümü arasındaki dönemde pek çok farklı eser yayınlamıştır. ‘The Monsters and the Critics and Other Essays’, ‘Tom Bombadil’in Maceraları’, ‘Hamlı Çiftçi Giles’ve ‘Niggle’ın Yaprakları’ bunlardan birkaçıdır. Tolkien’ın ölümü, bu yayınları yalnızca ufak ölçüde yavaşlatır. Uzun süredir beklenilen Silmarillion, Christopher Tolkien’ın editörlüğünde 1977 senesinde yayınlanır. 1980 senesinde yine Christopher, babasının tamamlayamadığı öykülerini derleyerek yayınlar. Yayınevleri, bu romanların gördüğü ilgiye şaşırır ve bu piyasaya girme riskini alır. Christopher Tolkien’ın editörlüğünde çıkan on iki ciltlik Orta Dünya tarihi başarılı bir girişim olarak kendini gösterir.
Dönelim Tolkien’a. 1959 senesinde emekli olup görevinden ayrılan Tolkien, Bournemouth’da huzurlu bir şekilde yaşar. Eşi Edith 22 Kasım 1971 tarihinde vefat eder ve kısa süre sonra Ronald Oxford’a dönerek çalışmalarını sürdürür. 2 Eylül 1973 tarihinde de kendisi vefat eder. Edith’le beraber tek bir mezarda, Wolvercote Mezarlığı’na gömülür. İkilinin efsanesi mezar taşlarında dahi yazar: Edith Mary Tolkien, Lúthien, 1889-1971 / John Ronald Reuel Tolkien, Beren, 1892-1973.

Ölmeden Önce Okunması Gereken Kitaplar

asli — Tue, 15 Dec 2009 14:16:42 +0000

İngiliz Time dergisi, ölmeden önce insanlığın okuması gereken kitapları bir liste hâlinde yayınladı. Biz de kendi katkılarımızı yaparak yepyeni bir liste oluşturduk. Faydalı olacağına ne şüphe!

1. Augie March’ın Maceraları (The Adventures of Augie March – Saul Bellow)

2. Kralın Adamları (All the King’s Men – Robert Penn Warren)

3. Amerika Kırsalı ( Amerikan Pastoral – Philip Roth)

4. Bir Amerika Trajedisi (An American Tragedy – Theodore Dreiser)

5. Hayvan Çiftliği (Animal Farm – George Orwell)

6. Samarra’da Buluşma (Appointment in Samarra – John O’Hara)

7. Orada Mısın Tanrım? Ben Margaret (Are You There God? It’s Me, Margaret – Judy Blume)

8. Asistan (The Assistant – Bernard Malamud)

9. Suda İki Kuş (At Swim-Two-Birds – Flann O’Brien)

10. Kefaret (Atonement – Ian McEwan)

11. Sevgili (Beloved – Toni Morrison)

12. Berlin Öyküleri (The Berlin Stories – Christopher Isherwood)

13. Büyük Uyku (The Big Sleep – Raymond Chandler)

14. Kör Suikastçi (The Blind Assassin – Margaret Atwood)

15. Kan Meridyeni (Blood Meridian – Cormac McCarthy)

16. Brideshead’e Geri Dönüş (Brideshead Revisited – Evelyn Waugh)

17. San Luis Rey Köprüsü (The Bridge of San Luis Rey – Thornton Wilder)

18. De Ki Uyku (Call It Sleep – Henry Roth)

19. Madde 22 (Catch 22 – Joseph Heller)

20. Çavdar Tarlasındaki Çocuklar (The Cathcher in the Rye – J.D. Salinger)

21. Otomatik Portakal (A Clockwork Orange – Anthony Burgess)

22. Nat Turner’ın İtirafları (The Confessions of Nat Turner)

23. Düzeltmeler (The Corrections – Jonathan Franzen)

24. Lot 49’un Ağlaması (The Crying of Lot 49 – Thomas Pynchon)

25. Müzikle Zamanın Dansı (A Dance to the Music of Time – Anthony Powell)

26. Çekirgenin Günü (The Day of the Locust – Nathanael West)

27. Başpiskoposa Ölüm (Death Comes for the Archbishop – Willa Cather)

28. Ailede Ölüm (A Death in the Family – James Agee)

29. Kalbin Ölümü (The Death of the Heart – Elizabeth Bowen)

30. Kurtuluş (Deliverance – James Dickey)

31. Köpek Askerler (Dog Soldiers – Robert Stone)

32. Doğancı (Falconer – John Cheever)

33. Fransız Yüzbaşının Hanımı (The French Lieutenant’s Woman – John Fowles)

34. Altın Defter (Doris Lessing – The Golden Notebook)

35. Git Dağa Anlat (Go Tell it on the Mountain – James Baldwin)

36. Rüzgâr Gibi Geçti (Gone with the Wind – Margaret Mitchell)

37. Gazap Üzümleri (The Grapes of Wrath – John Steinbeck)

38. Yerçekiminin Gökkuşağı (Gravity’s Rainbow – Thomas Pynchon)

39. Muhteşem Gatsby (The Great Gatsby – F. Scott Fitzgerald)

40. Bir Avuç Toz (A Handful of Dust – Evelyn Waugh)

41. Yalnız Bir Avcıdır Yürek (The Heart Is A Lonely Hunter – Carson McCullers)

42. Meselenin Kalbi (The Heart of the Matter – Graham Greene)

43. Herzog (Saul Bellow)

44. Ev İdaresi (Housekeeping – Marilynne Robinson)

45. Bay Biswas’ın Evi (A House for Mr.Biswas)

46. Ben, Claudius (I, Claudius – Robert Graves)

47. Sonsuz Latife (Infinite Jest – David Foster Wallace)

48. Görünmez Adam (Invisible Man – Ralph Ellison)

49. Ağustos’ta Işık (Light in August – William Faulkner)

50. Aslan, Cadı ve Dolap (The Lion, The Witch and the Wardrobe – C.S. Lewis)

51. Lolita (Vladimir Nabokov)

52. Sineklerin Tanrısı (Lord of the Flies – William Golding)

53. Yüzüklerin Efendisi (The Lord of the Rings – J.R.R. Tolkien)

54. Sevmek (Henry Green – Loving)

55. Şanslı Jim (Lucky Jim – Kingsley Amis)

56. Çocukları Seven Adam (The Man Who Loved Children – Christina Stead)

57. Geceyarısı Çocukları (Midnight’s Children – Salman Rushdie)

58. Para (Money – Martin Amis)

59. Sinema Müdavimi (The Moviegoer – Walker Percy)

60. Bayan Dalloway (Mrs. Dalloway – Virginia Woolf)

61. Çıplak Şölen (Naked Lunch – William Burroughs)

62. Yerli (Native Son – Richard Wright)

63. Neuromancer (William Gibson)

64. Beni Asla Bırakma (Kazuo Ishiguro)

65. 1984 (George Orwell)

66. Yolda (On the Road – Jack Kerouac)

67. Guguk Kuşu (One Flew Over the Cuckoo’s Nest – Ken Kesey)

68. Boyalı Kuş (The Painted Bird – Jerzy Kosinski)

69. Solgun Ateş (Pale Fire – Vladimir Nabokov)

70. Hindistan’a Bir Geçit (A Passage to India – E.M. Forster)

71. Olduğu Gibi Oyna (Play It As It Lays – Joan Didion)

72. Portnoy’un Şikayeti (Portnoy’s Complaint (Philip Roth)

73. Mülkiyet (Possession – A.S. Byatt)

74. Güç ve Şan (The Power and the Glory – Graham Greene)

75. Bayan Jean Brodie’nin Baharı (The Prime of Miss Jean Brodie – Muriel Spark)

76. Koş Tavşan (Rabbit, Run – John Updike)

77. Ragtime (E.L. Doctorow)

78. Tanınmalar (The Recognitions – William Gaddis)

79. Kızıl Hasat (Red Harvest – Dashiell Hammett)

80. Devrimci Yol (Revolutionary Road – Richard Yates)

81. Esirgeyen Gökyüzü (The Sheltering Sky – Paul Bowles)

82. Mezbaha No.5 (Slaughterhouse-Five – Kurt Vonnegut)

83. Kar Kazası (Snow Crash – Neal Stephenson)

84. Ayyaş Otu Faktörü (The Sot-Weed Factor – John Barth)

85. Ses ve Öfke (The Sound and the Fury – William Faulkner)

86. Sporyazarı (The Sportswriter – Richard Ford)

87. Soğuktan Gelen Casus (The Spy Who Came in From the Cold)

88. Güneş de Doğar (The Sun Also Rises – Ernest Hemingway)

89. Gözlerin Tanrıyı İzliyordu (Their Eyes Were Watching God – Zora Neale Hurston)

90. Ruhum Yeniden Doğacak (Things Fall Apart – Chinua Achebe)

91. Bülbülü Öldürmek (To Kill A Mockingbird – Harper Lee)

92. Deniz Feneri (The the Lighthouse – Virginia Woolf)

93. Yengeç Dönencesi (Tropic of Cancer – Henry Miller)

94. Ubik (Philip K. Dick)

95. Ağın Altında (Under the Net – Iris Murdoch)

96. Volkanın Altında (Under the Volcano – Malcolm Lowry)

97. Bekçiler (watchmen – Alan Moore & Dave Gibbons)

98. Beyaz Ses (White Noise – Don DeLillo)

99. Beyaz Diş (White Teeth – Zadie Smith)

100. Engin Sargasso Denizi (Wide Sargasso Sea – Jean Rhys)

Times dergisinin İngilizce dilindeki en önemli kitaplar listesi böyle. Şimdi biraz da dünyaya açılalım ve her dilden en güzel kitapları listemize ekleyelim.

1. Ulysses (James Joyce)

2. İlyada ve Odysseia (Homeros)

3. savaş ve Barış (Lev Tolstoy)

4. İlahi Komedya (Dante Alighieri)

5. Prens (Niccolo Machiavelli)

6. Aşk ve Gurur (Jane Austen)

7. Canterbury Hikâyeleri (Geoffrey Chaucer)

8. Cesur Yeni Dünya (Aldous Huxley)

9. Yabancı (Albert Camus)

10. Toplum Sözleşmesi (Jean Jacques Rousseau)

11. Kayıp Cennet (John Milton)

12. Madam Bovary (Gustave Flaubert)

13. Dönüşüm (Franz Kafka)

14. Frankenstein (Mary Shelley)

15. Huckleberry Finn’in Maceraları (Mark Twain)

16. İtiraflar (Aziz Augustine)

17. Masumiyet Çağı (Edith Warton)

18. Karanlığın Yüreği (Joseph Conrad)

19. Rüya Yorumları (Sigmund Freud)

20. Suç ve Ceza (Fyodor Dostoyevsky)

21. Sefiller (Victor Hugo)

22. Don Kişot (Miguel de Carvantes Saavedra)

23. Diriliş (Lev Tolstoy)

24. Vadideki Zambak (Honoré de Balzac)

25. Monte Kristo Kontu (Alexandre Dumas)

26. Ecce Homo (Friedrich Nietzsche)

27. Nutuk (Mustafa Kemal Atatürk)

28. Acımak (Reşat Nuri Güntekin)

29. Dokuzuncu Hariciye Koğuşu (Peyami Safa)

30. Mai ve Siyah (Halit Ziya Uşaklıgil)

31. Sinekli Bakkal (Halide Edip Adıvar)

32. Yaşamak Güzel Şey Be Kardeşim (Nazım Hikmet)

33. Tutunamayanlar (Oğuz Atay)

34. Araf (Elif Şafak)

35. Kırmızı Pelerinli Kent (Aslı Erdoğan)

36. Kürk Mantolu Madonna (Sabahattin Ali)