1. “Zaman bir aldatmacadır. Öğle tatili de öyle,” diye dalga geçer ‘Otostopçunun Galaksi Rehberi’ndeki Douglas Adams. Ancak bilim adamları buna gülmüyor. Bazı spekülatif fizik teorileri, zamanın daha temel –zamansız- bir gerçeklikten ortaya çıktığını iddia ediyor.

 2. Tüm bu laflarınızı işe geç kaldığınızda patronunuza anlatmak için saklayın. Amerikalı çalışanlar yılda 38 saat mesailerini trafik yüzünden kaçırıyor.

 3. Mart ayında saatleri neden ileri almanız gerektiğini biliyor musunuz? Gün ışığından tasarruf, Benjamin Franklin tarafından bir şaka olarak başlatıldı. Parlak yaz sabahlarında insanların daha erken kalkarak gün içinde daha çok çalışacaklarını ve mumlardan tasarruf edileceğini söyleyen Franklin’in bu önerisi 1917 senesinde İngiltere’de uygulamaya konuldu ve buradan da tüm dünyaya yayıldı.


4. Amerika’daki Enerji Bakanlığı, günışığından daha fazla faydalanılan dönemde elektrik taleplerinin 0.5 oranında düştüğünü ve yaklaşık 3 milyon fıçı yağa yakın bir elektriğin tasarruf edildiğini ifade ediyor.

5. Banka veznedarlarının değişimi, etrafta yürüyen yayalar ve konuşan postacılar göz önüne alınarak psikologlar Amerika’da en hızlı ilerleyen kentlerin Boston, Buffalo ve New York olduğuna karar verdi.

6. Hızı en düşük olanlar mı? Shreveport, Sacramento ve Los Angeles.

7. Bir saniye, günün 1/86,400’i olarak tanımlanıyordu ancak yeryüzünün dönümü tam olarak güvenilir değil. Güneş ve Ay’dan gelgitsel sürtünümler gezegenimizi yavaşlatıyor ve her yüzyıl günün uzunluğunu 3 milisaniye artırıyor.

8. Bu demek oluyor ki dinazorlar döneminde bir gün 23 saatti.

9. Hava da günleri değiştiriyor. El Nino’nun olduğu zamanlarda güçlü rüzgârlar yeryüzünün dönüşünü her 24 saatte bir milisaniyelik bir kırılmayla değiştirebilir.

10. Günümüz teknolojisi daha iyi bir yerde olabilirdi. 1972 senesinde 50 ülkeden fazla yerde atomik saatler zaman anlamında en son otorite olarak görülmüştü. Saatler o kadar net ve kesindi ki tek bir saniye kaybetmek için bile 31.7 milyon yıl gerekiyor.

11. Bu zamanı yeryüzünün azalan dönüşüyle senkronize tutmak için her birkaç yılda bir bir artan saniye eklenmek zorunda.

12. Dünyanın en doğru saati olan Colorado’daki Ulusal Standart ve Teknoloji Enstitüsü saati, cıvanın tek bir atomunun titreşimlerini dahi ölçebiliyor. 1 milyar yıl içinde bu saat tek bir saniye bile kaçırmaz.

13. 1800’lere dek her kasaba yerel güneş batışıyla senkronize edilen saatler ve kendi küçük zaman dilimine göre yaşıyordu.

14. Trenlerin ve dolayısıyla kalkış çizelgelerinin ortaya çıkmasıyla bu durum bir karmaşaya sebep oldu. Bir süre için saatlerin hem yerel saati hem de tren saatlerini söyleyebilmesi sağlandı.

15. 18 Kasım 1883’te Amerikan demiryolu şirketleri, standart zaman dilimlerinin adaptasyonunun gerçekleştirilmesini istedi.

16. Demiryolu zamanlarının farklı yerlerdeki saatleri senkronize etme gereğini ortaya çıkarması, Einstein’a zamanla mekanı birbirine bağlayan görelilik teorisini geliştirmesi konusunda ilham kaynağı olmuş olabilir.

17. Einstein yer çekiminin zamanın daha yavaş akmasına sebep olduğunu ortaya çıkardı. Dolayısıyla yeryüzünün çekiminin daha zayıf olduğu yerlere uçan uçak yolcuları, her uçuşlarında birkaç nanosaniye daha fazla yaşlanıyor.

18. Quantum teorisine göre var olabilecek en kısa dakika Planck anı olarak biliniyor ve bu zaman dilimi de 0.0000000000000000000000000000000000000000001 saniye.

19. Zaman hep bilinen bir şey değildi. Pek çok bilim adamı zamanın 13.7 milyar yıl önce Büyük Patlama’da evrendeki diğer her şeyle beraber yaratıldığına inanıyor.

20. Zamanın bir sonu olabilir. Üç İspanyol bilim adamı, genişleyen kozmosun gözlemlenen hızının, zamanın yavaşlamasından kaynaklanan bir yanılgıyla ortaya çıktığını farz ediyor. Hesaplamalarına göre zaman nihayetinde durabilir. Yine hesaplarına göre o an, her şey bir duraklama hâline gelecek.

2. 1926 senesinde yazar Hugo Gernback ilk gerçek bilim-kurgu dergisi olan ‘Muhteşem Hikâyeler’i kurdu.

3. Gernsback parayı severdi. Bilim-kurgu terimini markalaştırmaya çalışarak yazarlara o kadar az para ödedi ki büyük usta H.P.Lovecraft ona daha sonra ‘Sıçan Hugo’ ismini verdi.

4. Sıçanın intikamı: En ünlü bilim-kurgu yazı ödülünün adı Hugo.

5. İlk dergi yazarları çoğunlukla farklı mahlaslar kullanıyor böylece her sayıda pek çok yazılarını çıkarttırabiliyorlardı. Bu olayı bir sonraki seviyeye taşıyan Ray Bradbury, tam altı farklı lakap kullanıyordu.

6. Bilim-kurguyu ciddiye alanlar kelimenin İngilizce’deki kısaltması olan ‘sci-fi’nin filmlere gönderme yapan bir hâli olduğunu söylüyor ve bu yüzden ‘SF’ şeklindeki kısaltmayı tercih ediyor.

7. Belli başlı fizikçiler ve uzay yolculuğu öncüleri, çoğunlukla gizli bir biçimde bilim-kurgu edebiyatına katkıda bulunmuştur. Alman roket dehâsı Wernher Von Braun uzay kurguları yazdı ve ‘Uzayın Fethedilişi’ gibi bilim-kurgu filmlerinde danışman olarak çalıştı.

8. 1960’larda James Tiptree Jr. ‘Houston, Houston, Sesim Geliyor Mu?’ gibi bilim-kurgu klasiklerini kaleme aldı. Ancak bunu öyle gizli yapıyordu ki insanlar onun gizli hükümet ajanı olduğundan şüpheleniyorlardı.

9. 61 yaşındayken Tiptree’nin ne olduğu ortaya çıktı. Ajan değildi elbette ama asıl adı Alice B. Sheldon’dı ve önemli bir feministti.

10. Gay bilim-kurgusunun gelişen ünlü eserlerinden biri de Judith Katz’ın ‘Yüksekteki Bir Sese Çılgınca Koşmak’ adlı yapıtıdır. Bu kitapta baskıcı Yahudi ailesinden kaçarak tamamen lezbiyenlerin yaşadığı mistik New Chelm kentine gelen bir kadının öyküsü anlatılır.

11. Dünyanın en etkili bilim-kurgu yazarlarından biri olan Ray Bradbury, bilgisayarlardan ve ATM makinelerinden uzak durmakla kalmıyor aynı zamanda hayatında hiç araba kullanmadığını da iddia ediyor.

12. Bilim-kurgu efsanesi Isaac Asimov da Bradbury’den çok farksız sayılmaz. Yıldızlararası uçuştan bahseden yazar, uçağa binmeyi hep reddetmiş.

13. Neal Stephenson’ın 1992’de yazılmış önemli romanı ‘Kar Çarpışması’, iki etkin internet yaratısına esin kaynağı oldu: Second Life ve Google Earth.

14. Bu arada tuğla ve harçlardan oluşan dünyada bilim-kurgu yazarı Gene Wolfe Pringles yapan makinenin geliştirilmesine yardım etti ve Robert Heinlein de ilk modern su yatağı fikrini ortaya attı.

15. Heinlein’ın kitaplarında cinsel özgürlük büyük önem taşıyor.

16. Arthur C.Clarke’ın 2001 adlı çalışmasında HAL 9000 bilgisayar duygularını ifade ediyor ve Pan Am, Ay’a yolcu mekikleri gönderiyor. Kitabın çıkışından sonra Pan Am, Ay’a gitmeyi bekleyen insanlardan oluşan gerçek bir liste yayınladı. Bu listede Walter Cronkite, Ronald Reagan ve 80,000 başka insan daha vardı.

17. Kırk yıl geçti ancak bilgisayarlar duyguları dile getirmek bir yana dursun yazıcıları bile tanıyamıyor bazen ve Pan Am öleli de 17 sene oldu.

18. Bilim-kurgu konusunda ileri görüşleri olan Philip K. Dick, bir kitabında kasıtsız bir biçimde de olsa İncil’den bir sahne yarattı ve İlyas peygamberin ruhunun içine girdiği düşüncesine kapılarak şizofren oldu.

19. Dick’in ölümünden sonra hayranları yazarın hareketlerini yapan ve yazılarından alıntı veren bir android yarattı.

20. 2005 senesinde Dickbot ortadan kayboldu.

1. Gömme alışkanlığı 350,000 sene öncesine dayanıyor olabilir. Atapuerca, İspanya’da 13 metre derinlikte bir çukurda Homo heidelbergensis cinsine ait 27 hominid bulundu ve bunların ilkel ve modern insanların olası ataları olabileceğine inanılıyor.

2. Asla ‘öl’ demeyin. Ölümü ifade etmek için en az 200 farklı ifade kullanılabilir. Bunların arasında ‘Tanrıya varmak’, ‘kurtlara karışmak’ ve ‘Tribble’larla (Star Trek serisindeki minik hayvanlar) uyumak’ gibi deyimler de bulunuyor.

3. 1951 senesinden beri Amerika’da kimse yaşlılıktan ölmemiş.

4. O seneden beri Amerika’da ölüm sertifikalarının üzerinde ölüm sebebi de yazmıyor.

5. Her durumda ölümü tetikleyen şey oksijen kesilmesidir. Oksijenin azalması kas spazmlarına ya da Yunanca’da yarış anlamına gelen ‘agon’ kelimesinden türeyen agonal evreye geçişe sebep olabilir.

6. Ölümden üç gün sonra bir zamanlar yemeğinizi sindirmenizi sağlayan enzimler sizi yemeye başlar. Çatlamış hücreler, vücudu şişirecek kadar yeterli zararlı gaz çıkaran ve gözlerin dışarı fırlamasına sebep olan bağırsaklarda yaşayan bakteriler için yemek olur.

7. Amerika’daki gömüler her yıl toprağa yüksek miktarda tahnit sıvısı -formol, metanol ve etanol- bırakır. Ölüleri yakmak ise dioksin, hidroklorik asit, sülfürdioksit ve karbondioksitin havaya karışmasına sebep olur.

8. İsveçli bir şirket, öldükten sonra vücudunuzu sıvı nitrojende dondurarak kurutabilir ve yüksek frekans titreşimlerle püskürterek ortaya çıkan tozu mısırunu tabuta kaldırabilir. Bu ekolojik gömünün 6 ya da 12 dakika tutacağını söylüyorlar.

9. Hindistan’daki zerdüştüler, ölülerin bedenlerini akbabaların yemesi için dışarıda bırakıyor.

10. Kümes hayvanlarındaki ateşi düşürmek için kullanılan bir anti-inflamatuar olan diklofenak aşılanmış hayvanların cesetlerini yiyen akbabalar hızla ölüyor.

11. Kraliçe Victoria, ölmüş eşi Prens Albert’in bornozuyla ve eli şeklinde yapılmış bir alçıyla gömülmek istediğini belirtmiştir.

12. Madagaskar’da aileler ölmüş akrabalarının kemiklerini çıkartıyor ve famadihana adı verilen bir törenle kasabalarında gezdiriyor. Daha sonra atıklar yeni bir kefene sarılarak yeniden gömülüyor. Eski kefen yeni evlenmiş ve çocuğu olmayan bir çifte veriliyor ve yataklarına sermeleri isteniyor.

13. 19. yüzyılda Mısır’daki bir tren yolu genişletme çalışmasında inşaat şirketleri o kadar çok mumya buldu ki bu mumyalar lokomotifler için yakıt olarak kullanıldı.

14. Bilimsel yöntemin kurucusu İngiliz filozof Francis Bacon, 1626 senesinde bir tavuğu, soğuğun onu koruyup korumayacağını görmek için karla doldurmasıyla zatüreden öldü.

15. Embriyonik dönemde organların gelişmesi için bazı hücrelerin kendilerini öldürmesi gerekir. Böyle bir hücre programlaması olmasaydı hepimiz ördekler gibi perde ayaklı doğardık.

16. 1907 senesinde Amerikalı bir doktor bir ölü üzerinde yaptığı çalışma sonucu insan bedeninin ölünce 21 gram kaybettiğini keşfetti. O günden beri bir gerçek olarak görülen bu bilgi aslında kesinlikle gerçek değil.

17. 19. yüzyıl Avrupa’sında yaşayan insanların yanlışlıkla ölü ilan edilmesine o kadar alışılmıştı ki kadavralar ölü hastaneleri adı verilen yerlere bırakılıyordu.

18. Amerikan vatandaşlarının yüzde sekseni hastanelerde ölüyor.

19. New York’ta öldürülen insan sayısı intihar eden insan sayısından az.

20. İnsanlığın başlangıcından bugüne 100 milyar insanın öldüğü tahmin ediliyor.